Cách tránh lừa đảo qua mạng xã hội

Mọi thông tin bạn chia sẻ trên mạng xã hội đều có thể là cơ hội cho kẻ xấu lợi dụng. Dưới đây là cách tránh lừa đảo qua mạng xã hội mà ai cũng nên biết.

Đối với kẻ lừa đảo trực tuyến, trang cá nhân công khai trên mạng xã hội giống như một siêu thị chứa đầy dữ liệu cá nhân. Kẻ gian có thể lục lọi những chi tiết riêng tư trong cuộc sống của bạn và thu thập vô số thông tin nhạy cảm—dù là nhỏ nhặt nhất. Sau đó, chúng sử dụng những thông tin này để mạo danh bạn nhằm trục lợi tài chính, gửi tin nhắn chứa các đường dẫn lừa đảo (phishing) hoặc thực hiện chiêu trò lừa đảo tình cảm. Vậy làm thế nào để nhận diện và tránh cạm bẫy lừa đảo qua mạng? Bài viết sẽ hướng dẫn bạn.

Những câu hỏi cần suy nghĩ trước khi đăng bài lên mạng xã hội

Ai cần biết thông tin này?

Hãy xác định đối tượng mục tiêu mà bạn muốn hướng tới trước khi nhấn nút "gửi" hoặc "đăng". Nếu chỉ đăng bài cho riêng mình xem, tốt nhất hãy cân nhắc kỹ lưỡng trước khi chia sẻ những suy nghĩ, hình ảnh hoặc nội dung cá nhân lên diễn đàn công khai.

Bạn có muốn người lạ nhìn thấy nội dung này không?

Bạn có thể nghĩ rằng mình chỉ đang hét vào khoảng không vô định, nhưng các nền tảng mạng xã hội không phải là "hố đen" nuốt chửng mọi suy nghĩ và ý tưởng. Việc bài đăng của bạn không nhận được nhiều lượt thích hay chia sẻ không có nghĩa là không ai nhìn thấy chúng. Không chỉ có người khác đang xem những gì bạn đăng tải, mà họ còn có thể hình thành một ấn tượng về bạn khác hẳn với hình ảnh mà bạn muốn thể hiện. Ngoài ra, tội phạm có thể sẽ theo dõi các bài đăng để thu thập thông tin về cuộc sống của bạn, từ đó thực hiện chiêu trò thao túng tâm lý (social engineering) nhằm lừa lấy số tiền mồ hôi nước mắt của bạn.

Bạn có muốn nội dung này "đeo bám" mình mãi mãi không?

Dễ hiểu khi bạn cho rằng bài đăng của mình sẽ nhanh chóng bị chìm vào quên lãng giữa dòng chảy dữ liệu của thuật toán mạng xã hội, nhưng điều đó không có nghĩa là chúng sẽ không bị nhìn thấy hay được nhắc lại trong tương lai. Nhớ rằng, bất cứ khi nào bạn viết nội dung, chia sẻ video hay đăng ảnh lên mạng, hãy luôn mặc định rằng tất cả những thông tin đó có thể vẫn tồn tại và bị truy cập trong một thời gian dài.

Bạn điều gì xảy ra sau khi đăng nội dung này?

Hãy cân nhắc những gì bạn có thể đạt được và những gì có thể mất đi khi đăng thông tin cá nhân hoặc hình ảnh của bản thân ở nơi công khai: đó là sự ẩn danh, quyền riêng tư và sự an toàn.

Những việc cần làm để tránh lừa đảo qua mạng xã hội

Hãy bắt đầu với một vài bước bạn có thể thực hiện ngay hôm nay để giảm thiểu "dấu vết" của mình trên mạng xã hội. 

Thay đổi cài đặt quyền riêng tư

Hãy truy cập vào menu Cài đặt (Settings) trong tài khoản mạng xã hội và xem lại các thiết lập quyền riêng tư. Tại đây, hãy chuyển hồ sơ từ chế độ công khai sang chế độ riêng tư. Bạn cũng có thể chọn ai được phép xem các bài đăng, video phát trực tiếp (livestream), ảnh và video cụ thể.

Một số nền tảng như TikTok cho phép bạn giới hạn người có thể thấy các tương tác của bạn với bài đăng của người khác. Một ví dụ khác là Facebook, nền tảng này cung cấp các công cụ như "Kiểm tra quyền riêng tư" (Privacy Checkup) và "Hoạt động bên ngoài Facebook" (Off-Facebook Activity) để giúp bạn quản lý ai có thể xem và tương tác với bài đăng của mình. Bạn cũng có thể ngăn chặn các ứng dụng và trò chơi trên Facebook chia sẻ dữ liệu cá nhân.

Sử dụng trình quản lý mật khẩu

Nếu dùng chung một mật khẩu cho nhiều trang mạng xã hội, hậu quả có thể rất nghiêm trọng. Nếu quyết định duy trì hoạt động các tài khoản mạng xã hội, hãy tạo một mật khẩu riêng biệt và khó đoán cho từng tài khoản, đồng thời quản lý tất cả mật khẩu và khóa truy cập (passkey) bằng một trình quản lý mật khẩu.

Bật xác thực đa yếu tố

Nếu kẻ lừa đảo cố gắng truy cập vào tài khoản mạng xã hội của bạn, xác thực đa yếu tố (sử dụng ứng dụng xác thực hoặc khóa bảo mật phần cứng) sẽ là lớp phòng thủ tối ưu. Hãy kích hoạt tính năng bảo vệ này bằng cách truy cập tài khoản mạng xã hội và chọn mục Bảo mật (Security) trong menu Cài đặt. Bạn sẽ cần nhập mã hoặc sử dụng thiết bị đã xác thực mỗi khi đăng nhập vào tài khoản, nhưng việc này rất đáng để bảo vệ dữ liệu của bạn khỏi tay kẻ xấu.

Xóa tài khoản không còn sử dụng

Một cách để giảm thiểu rủi ro khi duy trì sự hiện diện công khai trên mạng là xóa tài khoản không còn sử dụng. Bằng cách đó, bạn có thể ngăn chặn việc chia sẻ quá nhiều thông tin, cũng như tránh được một tình huống tồi tệ hơn: tài khoản mạng xã hội "zombie" (tài khoản bị chiếm quyền kiểm soát). Đó là khi kẻ lừa đảo thuê tin tặc để xâm nhập vào các tài khoản mạng xã hội ít dùng hoặc đã bị bỏ quên của bạn. Sau đó, kẻ lừa đảo có thể sử dụng ảnh, video và tên hiển thị của bạn để bán các sản phẩm giả mạo hoặc lừa bạn bè và người thân nhấp vào các liên kết lừa đảo.

Tập trung chia sẻ thông tin trong nhóm trò chuyện

Nếu có thói quen chia sẻ quá nhiều thông tin trên các nền tảng mạng xã hội, tin tốt là việc trò chuyện và chia sẻ nội dung với nhóm gia đình, bạn bè trên các ứng dụng nhắn tin bảo mật là phương thức giao tiếp an toàn hơn nhiều. Đặc biệt, ứng dụng Signal cung cấp các tính năng "story" (tin) và "feed" (bảng tin) cho phép bạn dễ dàng tương tác với bạn bè ngay trong ứng dụng. Một điểm cộng nữa là bạn sẽ chia sẻ bài đăng với những người khả năng cao sẽ quan tâm và tương tác với bài viết của bạn.

Đừng đánh đổi quyền riêng tư và sự an toàn của bạn chỉ vì vài lượt thích hay cơ hội mong manh để nổi tiếng nhất thời. Hãy giữ kín thông tin cá nhân của bạn khi chia sẻ bất kỳ điều gì lên mạng xã hội.